Hai năm gần đây tôi ngồi soi sâu hơn 50 công ty kinh tế số. Không phải đọc slide, mà ngồi cùng founder, mở số ra, hỏi tới khi ra gốc. 50 công ty khác nhau, khác ngành, khác stage. Nhưng có vài quy luật lặp tới mức tôi gần như đoán được trước khi mở số.

Quy luật 1: Cái founder kể, thường không phải vấn đề thật

Gần như luôn. Họ tới với một câu chuyện đã tự dựng sẵn: "vấn đề của em là X". X thường là chỗ đau nhất, dễ thấy nhất. Vấn đề thật nằm sâu hơn một tầng, và founder ít khi tự thấy, đơn giản vì họ đang đứng quá gần. Việc đầu tiên không phải giải X. Là kiểm tra xem X có thật là vấn đề không.

Quy luật 2: Tăng trưởng che giấu rất nhiều thứ hỏng

Khi thị trường còn đẩy, mọi con số đều đẹp, và mọi lỗ hổng đều bị lấp bởi doanh thu mới. Retention rò? Không sao, khách mới bù vào. Quy trình lỏng? Không sao, cứ tuyển thêm người. Đến khi thị trường chậm lại, tất cả những thứ đó lộ ra cùng lúc, và founder tưởng "thị trường xấu". Thị trường chỉ ngừng che giúp bạn thôi.

Quy luật 3: Founder là nút thắt, nhưng không ai dám nói

Rất nhiều công ty chững lại ở một quy mô nhất định vì mọi quyết định quan trọng vẫn phải qua một người. Người đó thường là founder giỏi, chính vì giỏi nên ai cũng chờ họ duyệt. Bộ máy không mở rộng quy mô được quá năng lực ra quyết định của một con người. Và trong phòng, ít ai dám nói thẳng điều đó với sếp.

Quy luật 4: Số đẹp không có nghĩa là số thật

Hai công ty cùng một mức lợi nhuận, một công ty bền, một công ty mong manh. Khác nhau ở chỗ: bao nhiêu phần kết quả là thị trường cho không, bao nhiêu phần do chính họ tạo ra và lặp lại được. Con số của tháng này không nói cho bạn biết nó có còn đúng vào năm sau không.

Và một thứ gần như công ty nào cũng thiếu

Một cái gương thật. Một người không nằm trong bộ máy, không sợ mất lòng ai, không có động cơ nói cho bạn nghe điều bạn muốn nghe. Founder giỏi tới đâu cũng có điểm mù, và điểm mù thì theo định nghĩa là thứ bạn không tự thấy được.

Đó không phải một báo cáo 80 slide. Đó là một người ngồi xuống, mở số ra cùng bạn, và dám hỏi câu khó. Phần lớn công ty không thiếu số liệu. Họ thiếu đúng cái gương đó.