Trong hai năm gần đây tôi đánh giá sâu hơn 50 doanh nghiệp kinh tế số. Không đọc slide, mà ngồi cùng founder, mở số liệu và hỏi cho đến khi chạm nguyên nhân. Năm mươi công ty khác ngành, khác giai đoạn, nhưng một vài quy luật lặp lại thường xuyên đến mức tôi gần như đoán được trước khi mở số.

Quy luật 1: Điều founder kể thường không phải vấn đề thật

Gần như luôn như vậy. Họ đến với một câu chuyện đã dựng sẵn: vấn đề của tôi là X. X thường là chỗ đau nhất và dễ thấy nhất. Vấn đề thật nằm sâu hơn một tầng, và founder hiếm khi tự nhìn ra vì đứng quá gần. Việc đầu tiên không phải giải X, mà là kiểm tra X có thực sự là vấn đề hay không.

Quy luật 2: Tăng trưởng che khuất nhiều thứ đang hỏng

Khi thị trường còn đẩy, mọi con số đều đẹp và mọi lỗ hổng đều được doanh thu mới lấp lại. Retention rò rỉ? Khách mới bù vào. Quy trình lỏng? Tuyển thêm người. Khi thị trường chậm lại, tất cả bộc lộ cùng lúc, và founder kết luận thị trường xấu. Thực ra thị trường chỉ ngừng che chắn cho doanh nghiệp.

Quy luật 3: Founder là nút thắt, nhưng không ai nói

Nhiều công ty dừng lại ở một quy mô nhất định vì mọi quyết định quan trọng vẫn đi qua một người. Người đó thường là một founder giỏi, và chính vì giỏi nên cả tổ chức chờ họ phê duyệt. Bộ máy không thể mở rộng quá năng lực ra quyết định của một cá nhân. Trong phòng họp, rất ít người nói thẳng điều đó với người đứng đầu.

Quy luật 4: Số đẹp không đồng nghĩa với số thực chất

Hai công ty cùng một mức lợi nhuận, một bền và một mong manh. Khác biệt nằm ở tỷ lệ: bao nhiêu phần kết quả do thị trường mang lại, bao nhiêu phần do doanh nghiệp tự tạo ra và lặp lại được. Con số của tháng này không cho biết nó còn đúng vào năm sau hay không.

Và một thứ gần như doanh nghiệp nào cũng thiếu

Một tấm gương trung thực. Một người không nằm trong bộ máy, không e ngại mất lòng, không có động cơ nói điều bạn muốn nghe. Founder giỏi đến đâu cũng có điểm mù, và điểm mù theo định nghĩa là thứ không tự nhìn thấy.

Đó không phải một báo cáo 80 trang. Đó là một người ngồi xuống, mở số liệu cùng bạn và đặt câu hỏi khó. Phần lớn doanh nghiệp không thiếu dữ liệu. Họ thiếu tấm gương đó.